Leed voor de burger, kosten voor ons allen

Na een korte onderbreking pakt de werkgroep Exact haar columns weer op. Deze column van 2-1-11 gaat niet over grootse en meeslepende ontwikkelingen, ook geen berekening van de maatschappelijke nadelen van vuurwerk, maar over een voorbeeld van hoe de overheid het zichzelf en de burger moeilijk maakt. Een situatie zoals er dagelijks vele plaatsvinden.

Leed voor de burger, kosten voor ons allen

Column, 2 januari 2011 door Florian Bekkers

Het gaat om een waargebeurde casus van mijn schoonmoeder. De situatie is als volgt:

“Het is 20 juni 2009 en we zijn erg vroeg vertrokken naar een bijeenkomst in Uden. Omdat de vliegbasis Volkel open dag houdt, zijn we aan de late kant. Omdat er op ons gewacht wordt parkeren we niet op de “vrij parkeren”-plek verderop, maar betaald. Met zijn 3-en leggen we 6,50 bij elkaar voor de parkeerkosten.

Middag 16.30 uur: we vinden een bon van 50,80 op de auto. Het parkeerbonnetje blijkt van het dashbord gevallen en te zijn beland bij de versnellingspook. Ik herinner me het portier nog even te hebben geopend omdat mijn vriendin de deur niet had afgesloten. Het politiebureau blijkt gesloten.”

Vervolgens verloopt het als volgt:

“Op maandag 22 juni 2009 gebeld en de vriendelijke mevrouw vertelt ons dat we in beroep kunnen gaan.

Op 8 juli 2009: brief van de gemeente: beroep afgewezen. Ik begrijp het niet en bel wederom. De mevrouw zegt dat het hebben van een bonnetje niets betekent: dat kan ik van de grond hebben opgeraapt of via internet in mijn bezit hebben gekregen. Ik ben verontwaardigd en zeg haar dat ik dat niet heb gedaan en dat ik het een vreemd uitgangspunt vind om er vanuit te gaan dat ik boel bedrieg. Mevrouw vindt dat niet en vertelt me dat ik nog verder in beroep kan gaan. Dat doe ik.

Op 21 augustus 2009 komt er een dikke enveloppe van alle mogelijke papieren die volgens de griffie en de gemeente Uden op mijn zaak betrekking hebben. Tevens moet ik 41.00 griffiekosten betalen.

In september 2010 komt er post met een formulier waarmee ik proces en andere kosten van de tegenpartij kan eisen. Dat laat ik voor wat het is.

Op 11 november 2010 vindt de zitting plaats en houdt de gemeente vertegenwoordiger met copien van een eerdere zaak aanvankelijk vol dat zij in haar recht staat.

De rechter denkt daar duidelijk anders over en heeft geen twijfel dat mijn verhaal sterk is, consistent is en de gemeentelijke aanname van fraude door mij geen juiste zaak is. Ik trek mijn beroep in op verzoek van de rechter en de gemeente gaat alle kosten die ik heb gemaakt t.w. 115 euro aan mij terugbetalen.”

Deze 115 euro zijn niet alle kosten voor de overheid. Laten we eens kijken wat deze zaak heeft gekost: Wat heeft de gemeente Uden, dan wel de Rechtbank allemaal moeten doen:

• Heffingsambtenaar 2x aan de telefoon: 1 uur werk
• Uitzoeken, kopiëren en opsturen stukken door gemeente: 2 uur
• 3x post van de griffie: 4 uur
• Een zaalwachter in de rechtbank. Vooraf fouilleren door portier: in totaal 1 uur
• Voorbereiding van de gemeenteambtenaar en aanwezigheid bij de zitting: 8 uur
• Intern overleg met collega’s, afstemming met leidinggevende: in totaal 2 uur
• Een rechter en griffier die de zaak voorbereiden, zitting houden en afwikkelen: 4 uur
• Afwerking door de griffie: opstellen en toesturen proces-verbaal: 4 uur
• Afwerking door gemeente: juiste persoonsgegevens, gironummer opvragen en betaling (die overigens nog niet heeft plaatsgevonden): 2 uur

In totaal betreft het 28 uur. Houd je rekening met uren voor interne overleggen, verlofuren en verzuim, dan komt dit neer op tenminste 1 volle werkweek van 36 uur ambtelijke inzet. Deze ambtenaar heeft ook een bureau, kamer, personeelsadministratie etc. Ik schat dat deze zaak de gemeente Uden tenminste 2000 euro direct en een ontevreden burger heeft opgeleverd.

Resten mij nog 2 vragen: Wat zijn de maatschappelijke kosten van een ontevreden burger? En Hoe veel van deze zaken spelen zich in Nederland af?

Wat de maatschappelijke kosten van een ontevreden burger zijn is natuurlijk heel moeilijk, Wat reken je mee of niet? Hoe ver redeneer je door? Laten we het veilig houden en de tijdsinvestering van de burger tegen een goede uurprijs als richtlijn nemen. Het hele akkefietje zal mijn schoonmoeder zo’n 15 uur gekost hebben. De waarde van een uur zal voor mensen veel verschillen, maar laten we zeggen dat we een burger uur maatschappelijk gezien op 50 euro waarderen. Dan gaat het hier om bijna 1000 euro maatschappelijke kosten. De imagoschade voor de overheid is dan nog op geen enkele manier meegerekend. Daarnaast leidt ook de doorlooptijd van anderhalf jaar voor zo’n eenvoudige zaak tot maatschappelijke kosten. Om het niet al te ingewikkeld te maken laat ik dat terzijde.

Hoe vaak speelt zo’n zaak zich af? Naast parkeren zijn er nog tal van andere terreinen waar zulke situaties kunnen spelen, bijv. eenvoudige vragen over bouwvergunningen die niet beantwoord worden tenzij er bezwaar wordt gemaakt etc.. Laten we zeggen dat er in elke gemeente van Nederland elke werkdag wel zo’n situatie aan de orde is. Grof benaderd zijn dat ruim 300 gemeenten maal 300 situaties per jaar, dat is tenminste 100.000 vergelijkbare situaties per jaar.

Dit soort klein leed kost ons dus per jaar 200 miljoen euro direct uit de belastinginkomsten.

Het leed voor het individu kost ons als samenleving nog eens 100 miljoen aan maatschappelijke welvaart. Ofwel, de overheid kan beter functioneren, meer service bieden en de bezuiniging op cultuur is niet nodig als we ervoor zorgen dat dit soort situaties niet escaleren.

Wat nu nodig is, is om meer te begrijpen van waarom de ambtenaar zo rigide handelt en geen ruimte heeft om in contact met mijn –echt compleet brave- schoonmoeder met geldig bonnetje in haar hand, in het algemeen en individueel belang een pragmatisch besluit te nemen. Is de ambtenaar zo geïnstrueerd? Of is de ambtelijke cultuur zo op angst en indekken gebaseerd?