Afghanistan-missie: een koele analyse van een verhit debat

Het besluit van de GroenLinks Tweede Kamerfractie om de politiemissie in Afghanistan te steunen heeft een stortvloed aan reacties opgeroepen onder de leden. Twitter, PlaneetGroenLinks en radio en tv puilden uit van leden die in veel gevallen hun afkeuring of woede lieten blijken. Anderzijds sprak uit een groot deel van de reacties juist ook waardering voor de handelwijze van de fractie. Wat is er nu vanuit Exact perspectief of misschien wel überhaupt nog aan deze discussie toe te voegen? Wat mij betreft in elk geval enige structuur in de argumenten en reacties. Waar gaat de discussie eigenlijk over en waar zouden deze vooral over moeten gaan?

Afghanistan-missie: een koele analyse van een verhit debat

Het besluit van de GroenLinks Tweede Kamerfractie om de politiemissie in Afghanistan te steunen heeft een stortvloed aan reacties opgeroepen onder de leden. Twitter, PlaneetGroenLinks en radio en tv puilden uit van leden die in veel gevallen hun afkeuring of woede lieten blijken. Anderzijds sprak uit een groot deel van de reacties juist ook waardering voor de handelwijze van de fractie. Wat is er nu vanuit Exact perspectief of misschien wel überhaupt nog aan deze discussie toe te voegen? Wat mij betreft in elk geval enige structuur in de argumenten en reacties. Waar gaat de discussie eigenlijk over en waar zouden deze vooral over moeten gaan?

De kern van het debat zit hem in de inschatting van de effectiviteit van de missie. Helpt het om Afghanistan veiliger te maken of is het zinloos, of erger nog, contraproductief? Is de aard van de missie wel daadwerkelijk civiel en als dat zo is, heeft dat dan wel zin in het Afghanistan van 2011? Velen hebben hier een uitgesproken mening over, maar laten we eerlijk zijn: vragen als deze zijn niet eenvoudig en eenduidig te beantwoorden. Het gaat om de mate waarin Afghaanse politiemensen daadwerkelijk iets zinvols kan worden geleerd, de mate waarin zij dit toe kunnen en zullen passen, maar ook om mogelijk meer indirecte langetermijneffecten.

Het is niet eenvoudig om hier echt een goed beeld van te krijgen en het is dan ook terecht dat de Tweede Kamer fractie hier veel aandacht aan besteed heeft. Mijn inschatting is dat er in en rond de fractie al behoorlijk veel expertise op dit vlak aanwezig was (o.a. met Mariko Peters) en dat o.a. met de hoorzittingen en onderzoek van de fractie het inhoudelijke inzicht verder is verbeterd.

Dit brengt mij bij een tweede onderwerp van de lopende discussie binnen de partij, namelijk de wijze waarop het besluit tot stand is gekomen en in het bijzonder de relatie met de opinie van de GroenLinks-achterban. Ik denk dat als we hier eerlijk naar kijken op dit punt de fractie enkel lof verdient. De fractie is verplicht om zelfstandig een oordeel te vellen en leden mogen erop vertrouwen dat het verkiezingsprogramma daarbij als uitgangspunt geldt. Er lag een duidelijk mandaat in het huidige programma en de gekozen opstelling was ook in lijn met de eerder door GroenLinks en D’66 ingediende motie. Er is ruggespraak gehouden met de achterban en Partijraad en op basis hiervan is een reactie gegeven aan het kabinet, wat heeft geleid tot een aangepast kabinetsvoorstel. Dit voorstel is inhoudelijk kritisch gewogen.

Als de fractie meteen nee had gezegd tegen het kabinetsvoorstel en geen poging had gedaan het om te vormen tot iets dat heel dicht ligt bij het eerdere GroenLinks-voorstel, dan had de fractie zich er te gemakkelijk vanaf gemaakt. De fractie had dan verzuimd om dit deel van het GroenLinks-programma trachten te verwezenlijken. Een dergelijk direct nee was wellicht legitiem geweest vanwege politiek strategische motieven maar niet vanwege inhoudelijke argumenten.

Dat brengt mij bij de derde discussie die speelt. Was het politiek strategisch niet erg onverstandig om in te stemmen met deze missie, zeker zo kort voor de PS-verkiezingen? Er zijn al termen gevallen als electorale zelfmoord. Ook is de vraag of het uit politiek strategische overwegingen wel verstandig is om dit kabinet te steunen op juist zo’n gevoelig thema. Er valt zeker iets te zeggen voor dergelijke overwegingen. Tegelijk schuilt hierin juist ook de kracht van de gemaakt keuze om de missie te steunen.

Deze keuze had evident korte termijn electorale risico’s en het lijkt erop dat de fractie zich daar al te zeer van bewust was. Tegelijk laat GroenLinks met deze opstelling heel duidelijk zien dat ze verantwoordelijkheid durft te nemen en niet wegloopt voor lastige beslissingen. Bovendien laat het wederom zien dat GroenLinks inhoudelijke argumenten en consistentie belangrijker vindt dan de zoveelste enquête van Maurice de Hond. Dat is ook een belangrijk signaal aan kiezers en andere partijen en karakteriseert precies de politiek die we vaak zo node missen. Geen dagkoersen maar betrokken en onderbouwde afwegingen. Het past ook helemaal bij het soort politiek dat Jolande Sap onlangs propageerde in haar column in het NRC (Weg met de politiek van branie zonder brein) en waar ik mijzelf zeer thuis bij voel (zie ook mijn eerdere column op deze site).

Wat betreft de politieke strategie moeten we ook niet uit het oog verliezen dat een direct en eenduidig ‘nee’ tegen het kabinetsvoorstel op de korte termijn electoraal misschien minder risicovol was geweest, maar tegelijk de geloofwaardigheid van GroenLinks als toekomstige coalitiepartner ernstige schade zou hebben berokkend. Per saldo is het uitzicht op mogelijke coalitiedeelname (ook met linkse partners) er denk ik zelfs eerder beter dan slechter op geworden.

Een vierde discussie die speelt is of de missie niet veel te duur is en het allemaal niet gewoon weggegooid geld is. Ik denk dat dit een ondergeschikte discussie moet zijn, maar dat als hij gevoerd wordt er wel eerlijk moet worden gekeken naar alle mogelijk kosten en baten. De missie kost veel maar levert Nederland waarschijnlijk ook veel op. Het gaat vooral om zaken als goodwill, meepraten in de G20 en internationale invloed. De indirecte effecten hiervan zijn lastig meetbaar maar waarschijnlijk niet onaanzienlijk. Ook voor het realiseren van GroenLinks-idealen en een groene economie kan dit van niet te onderschatten belang zijn.

Belangrijker nog dan de kosten, zijn de mogelijke veiligheidsrisico’s voor mensen die worden uitgezonden. Uiteraard is dit een belangrijke factor om rekening mee te houden. Tegelijk is dat inherent verbonden aan elke vorm van hulp of training in dit soort gebieden. De vraag of de risico’s opwegen tegen de baten brengt eens weer terug bij de kern van de discussie: is de missie een effectief middel om Afghanistan een stapje dichter bij een democratische en veilige rechtstaat te brengen?

Alle discussies en argumenten overziend denk ik dat dat uiteindelijk de essentiële vraag is. Laten we daar in alle openheid over van gedachten wisselen en elkaar geen zand in de ogen strooien met argumenten over kosten, veiligheid, politieke strategie of de handelwijze van de fractie. Uiteindelijk ligt de echte pijn bij de inhoudelijke meningsverschillen over de aard en effectiviteit van de missie. Brengt deze onze gezamenlijk GroenLinkse idealen dichterbij of niet? Dit is geen eenvoudige vraag en juist daarom meer dan de moeite waard om met elkaar over in gesprek te blijven. Het rondje door het land laat zien dat de fractie dit gesprek ook zeker serieus aan wil gaan.